Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 15 kwietnia 2024
w Esensji w Esensjopedii

Marek T. Nowakowski
‹Śmierć w samochodzie›

EKSTRAKT:70%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułŚmierć w samochodzie
Data premiery31 października 1974
ReżyseriaMarek T. Nowakowski
ZdjęciaWojciech Brydziński, Wojciech Frankowski, Hubert Jakubowski, Dariusz Łukasik
Scenariusz
ObsadaJanusz Zakrzeński, Wieńczysław Gliński, Zygmunt Maciejewski, Mieczysław Milecki, Józef Osławski, Piotr Pawłowski, Stefan Śródka, Saturnin Żórawski, Anna Wróblówna, Wanda Koczeska, Elżbieta Dmochowska, Justyna Kreczmarowa, Danuta Nagórna, Halina Rowicka, Jolanta Wołłejko
MuzykaDanuta Józefowicz
Rok produkcji1974
Kraj produkcjiPolska
CyklTeatr Sensacji „Kobra”
Czas trwania72 min
Gatunekkryminał
Zobacz w
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj wAmazon.co.uk
Wyszukaj / Kup

„Kobra” i inne zbrodnie: Major Downar na tropie

Esensja.pl
Esensja.pl
Dzisiaj aż trudno w to uwierzyć, ale peerelowska kinematografia kompletnie zmarnowała popkulturowy potencjał tkwiący w postaci wykreowanego przez Zygmunta Zeydlera-Zborowskiego oficera MO Stefana Downara. Był on bohaterem kilkudziesięciu „powieści milicyjnych”, a na ekranie pojawił się zaledwie raz – w będącej adaptacją „Gościa z Londynu” zrealizowanej w ramach Teatru Sensacji „Kobra” „Śmierci w samochodzie”.

Sebastian Chosiński

„Kobra” i inne zbrodnie: Major Downar na tropie

Dzisiaj aż trudno w to uwierzyć, ale peerelowska kinematografia kompletnie zmarnowała popkulturowy potencjał tkwiący w postaci wykreowanego przez Zygmunta Zeydlera-Zborowskiego oficera MO Stefana Downara. Był on bohaterem kilkudziesięciu „powieści milicyjnych”, a na ekranie pojawił się zaledwie raz – w będącej adaptacją „Gościa z Londynu” zrealizowanej w ramach Teatru Sensacji „Kobra” „Śmierci w samochodzie”.

Marek T. Nowakowski
‹Śmierć w samochodzie›

EKSTRAKT:70%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułŚmierć w samochodzie
Data premiery31 października 1974
ReżyseriaMarek T. Nowakowski
ZdjęciaWojciech Brydziński, Wojciech Frankowski, Hubert Jakubowski, Dariusz Łukasik
Scenariusz
ObsadaJanusz Zakrzeński, Wieńczysław Gliński, Zygmunt Maciejewski, Mieczysław Milecki, Józef Osławski, Piotr Pawłowski, Stefan Śródka, Saturnin Żórawski, Anna Wróblówna, Wanda Koczeska, Elżbieta Dmochowska, Justyna Kreczmarowa, Danuta Nagórna, Halina Rowicka, Jolanta Wołłejko
MuzykaDanuta Józefowicz
Rok produkcji1974
Kraj produkcjiPolska
CyklTeatr Sensacji „Kobra”
Czas trwania72 min
Gatunekkryminał
Zobacz w
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj wAmazon.co.uk
Wyszukaj / Kup
Biorąc pod uwagę, jak popularnym był w czasach Polski Ludowej pisarzem i ile pozostawił po sobie książek kryminalnych (zresztą całkiem przyzwoitej jakości), niełatwo zrozumieć fakt, że jego dorobek został niemal całkowicie pominięty przez autorów telewizyjnych i filmowych. Twórczość Zygmunta Zeydlera-Zborowskiego (1911-2000) doczekała się bowiem jedynie dwóch inscenizacji teatralnych przygotowanych z myślą o „małym ekranie” („Kto zabił śmierć”, 1968; „Śmierć w samochodzie”, 1974); z kolei opublikowana w 1976 roku „powieść milicyjna” „Bardzo dobry fachowiec” stała się kanwą „Przerwanego urlopu” (1987), czyli ostatniego odcinka serialu „07 zgłoś się”. By dopasować jej fabułę do wymogów cyklu realizowanego głównie przez Krzysztofa Szmagiera, majora Stefana Downara zastąpiono porucznikiem Sławomirem Borewiczem. W efekcie Downar w telewizji pojawił się tylko raz – w „Śmierci w samochodzie”. Miał za to niezapomnianą twarz Janusza Zakrzeńskiego.
Stefan Downar – były powstaniec warszawski, który po jego upadku został wywieziony do obozu na terenie III Rzeszy, skąd wrócił od razu po zakończeniu wojny, aby wstąpić do Milicji Obywatelskiej – po raz pierwszy zaistniał w nawiązującym tematycznie do „Złego” Leopolda Tyrmanda „Czarnym mercedesie” (1958). Był wtedy zaledwie porucznikiem, ale szybko awansował: w wydanej pięć lat później „Akcji Rudolf” tytułowano go już kapitanem, natomiast w wydanym po kolejnych pięciu latach „Gościu z Londynu”, który posłużył jako literacka podstawa „Śmierci w samochodzie” – majorem. Te nagłe awanse – z książki na książkę – mogą zaskakiwać, prawda? Tyle że one wcale nie były takie nagłe. Po prostu aż do końca lat 60. XX wieku Zeydler-Zborowski nie miał szczęścia do wydawców. „Gość z Londynu”, czyli trzecia książka z Downarem w roli głównej, była w rzeczywistości szesnastą pozycją w serii.
Wcześniejsze ukazywały się głównie jako tak zwane „gazetowce”. Do najwartościowszych z nich należały: „Szlafrok barona Boysta” (1958-1959), „Zaczęło się w sobotę” (1960), „Dr Orłowski prowadzi śledztwo” (1963), „Szantaż” (1963-1964), „Fioletowy szal” (1965), który w połowie lat 70. wydany został przez Iskry jako „Koty Leokadii Kościelnej”, oraz „Dwa oblicza Julii” (1967-1968), które z kolei to samo wydawnictwo po trzynastu latach przemianowało w wersji książkowej na „Sekret Julii”. Do chwili, w której reżyser Marek T. Nowakowski (1926-2014) zabrał się za pracę nad „Śmiercią…”, Zeydler-Zborowski dorzucił przynajmniej dziesięć kolejnych historii z tym bohaterem (pięć z nich ukazało się w serii „Ewa wzywa 07…”). Czemu służy ta przydługa wyliczanka? Udowodnieniu faktu, że gdy 31 października 1974 roku w czwartkowym Teatrze Sensacji „Kobra” odbyła się premiera adaptacji „Gościa z Londynu”, major Stefan Downar – oficer Komendy Głównej Milicji Obywatelskiej w Warszawie – był bez wątpienia najpopularniejszym bohaterem peerelowskich „powieści milicyjnych”.
Jak ma się spektakl telewizyjny do jego pierwowzoru literackiego? Inscenizując „Gościa z Londynu”, Marek T. Nowakowski i pomagająca mu w tym Ewa Vogtman-Budny, która odpowiedzialna była za bezpośrednią pracę na planie telewizyjnym, postanowili oddać tak wiernie fabułę powieści, jak tylko było to możliwe. Należało bowiem liczyć się z pewnymi ograniczeniami, wynikającymi głównie z tego, że zdecydowaną większość scen realizowano w zamkniętym studiu. Owszem, dorzucono do tego zdjęcia plenerowe (podobnie jak w omawianym wcześniej „Irydzie”), ale stanowiły one zaledwie niewielki procent całości. Trudno było więc kryminalnej historii wymyślonej przez Zygmunta Zeydlera-Zborowskiego nadać rozmach, na jaki zasługiwała i co byłoby możliwe jedynie w przypadku realizacji filmu (czy to telewizyjnego, czy też kinowego). Dlatego niektóre wątki uproszczono. Z całej ekipy milicyjnych współpracowników głównego bohatera pozostawiono jedynie pojawiającego się na drugim planie porucznika Olszewskiego (w którego wcielił się Józef Osławski), rezygnując tym samym z postaci pułkownika Leśniewskiego (bezpośredniego przełożonego Downara), majora kontrwywiadu SB Jana Stasiaka czy najbliższego przyjaciela Stefana, Karola Walczaka.
Ale poza tym wszystko jest już „po bożemu”. A może raczej powinienem stwierdzić „po milicyjnemu”, czyli w należytym porządku… Jakby nie było, cała opowieść zaczyna się od głupiego żartu, jaki mieszkający samotnie w Aninie krawiec Kunter (Mieczysław Milecki, czyli reżyser Suchecki z „300 tysięcy w nowych banknotach”, jednego z początkowych odcinków „07 zgłoś się”) robi swojemu wścibskiemu sąsiadowi Kazimierzowi Stefańskiemu (Stefan Śródka, pamiętany głównie jako „nestor” węglarzy w „Misiu” Stanisława Barei). Wiedząc, że ten notorycznie podgląda go przez okno od ulicy, w pokoju, do którego ma wgląd, układa na podłodze przykrytego prześcieradłem manekina. Stefański dochodzi do wniosku, że to trup, ale nie chce sam zawiadamiać milicji, bo wtedy wydałoby się, że notorycznie inwigiluje krawca, więc alarmuje swoją siostrzenicę, Monikę (młodziutka Halina Rowicka, która kilka lat później odziedziczy po Joannie Pacule rolę Ewy, przyszłej żony Andrzeja Talara, w serialu „Dom”). Ta natomiast udaje się do swojego przełożonego, którym okazuje się… major Downar. Oficer wysyła na miejsce zdarzenia ekipę, która stwierdza jedynie, że wuj Moniki został zwyczajnie wystrychnięty na dudka.
Jak to się ma do kolejnego wątku spektaklu, czyli – tym razem już jak najbardziej realnego, nie wyimaginowanego – trupa znajdującego się w samochodzie zaparkowanym w garażu willi inżyniera Wernera (Wieńczysław Gliński, który sześć lat wcześniej wcielił się w majora MO Kortę w „Irydzie”)? Chociaż wymagało to od autora nieco ekwilibrystyki, ostatecznie udało się oba motywy połączyć ze sobą, co trzeba uznać za swoisty majstersztyk w wykonaniu Zeydlera-Zborowskiego. Po odkryciu zwłok u Wernerów pojawiają się funkcjonariusze w niebieskich mundurach, którym przewodzi major Downar. Okazuje się, że zabity – jak się potem okazuje, w wyniku uderzenia kastetem w tył głowy – to tytułowy „gość z Londynu”, niejaki Edward Sosnowski, który skorzystał z dachu nad głową w domu Wernerów dzięki rekomendacji swojego londyńskiego znajomego, będącego niegdyś kompanem inżyniera. Werner jest przerażony odkryciem dokonanym w garażu, zdaje sobie bowiem sprawę z tego, że jego chorobliwa zazdrość o żonę Weronikę (Wanda Koczeska, etatowa odtwórczyni ról w „Kobrach”, co Stanisław Bareja podkreślił nawet w jednym z dialogów w „Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz”) jest powszechnie znana. Milicja może więc uznać, że zamordował Sosnowskiego, ponieważ ten adorował jego małżonkę.
To byłoby najprostsze rozwiązanie kryminalnej zagadki i major musi je również brać pod rozwagę. Ale zanim – ewentualnie – oskarży Wernera, musi znaleźć jeszcze odpowiedź na pytanie, co sprowadziło Polaka z Londynu do ojczyzny? Zaczyna więc szeroko zakrojone śledztwo, które prowadzi go do mieszkającej w Warszawie siostry Sosnowskiego, Marii Zagórzyckiej (zmarła przed niespełna półtora rokiem Danuta Nagórna, filmowa babcia Tomasza Beksińskiego w „Ostatniej rodzinie”) i jej męża, uzależnionego od morfiny lekarza-dentysty (Saturnin Żórawski, niezapomniany wiceminister Zawodny z „Czterdziestolatka”). Do Leokadii Rumickiej (Justyna Kreczmarowa, która w kinie zadebiutowała krótko po wojnie w „Ulicy Granicznej” Aleksandra Forda), znajomej zamordowanego jeszcze z czasów przedwojennych, i jej drugiego męża, prezesa spółdzielni Zenona Rumickiego (Piotr Pawłowski, ojciec Władysława Niwińskiego, głównego bohatera „Polskich dróg”). Ba! musi pofatygować się nawet do Białej Podlaskiej, aby spotkać się z niejaką Stefanią Kiełbińską (Jolanta Wołłejko). Przy okazji trafia na ślad dziwnego wypadku samochodowego, w którym trzy lata wcześniej pod Radzyniem zginęli mężowie Leokadii, Karol Płaszewski, i Sabiny Millerowej (Anna Wróblówna), Wilhelm Miller.
Major Downar to świetny oficer, któremu nie brakuje inteligencji. Łączy więc ze sobą coraz to nowe fakty i nabiera coraz bardziej realnych podejrzeń, ale aby wywabić mordercę z ukrycia, musi posłużyć się podstępem. Ryzykownym, bo może on, gdyby milicja wykazała się nieudolnością, doprowadzić do jeszcze jednej śmierci. Ale przecież na telewizyjnym ekranie w czasach Gierkowskiej „propagandy sukcesu” taka sytuacja nie miała prawa się wydarzyć. O czym zresztą wiedzieli wszyscy, którzy czytali wcześniej „Gościa z Londynu”. Ekranowy Downar, przywdziany w emploi Janusza Zakrzeńskiego, prezentuje się pod każdym względem wyśmienicie: idealnie skrojony mundur czyni go jeszcze bardziej męskim, w stroju cywilnym wygląda zaś wyjątkowo przystojnie i zniewalająco. Nie wiem wprawdzie, jak na tę kreację zareagował Zygmunt Zeydler-Zborowski, ale trudno mi wyobrazić sobie kogoś, kto bardziej pasowałby do tej roli. Aż żal, że skończyło się tylko na jednym podejściu do tematu. Na marginesie mówiąc, to w ogóle jest doskonale zagrana „Kobra”, zwłaszcza przez męską część obsady, głównie Pawłowskiego, Mileckiego, Śródkę, Glińskiego i Żórawskiego. Absolutna klasyka Teatru Sensacji!
koniec
31 stycznia 2023

Komentarze

31 XII 2023   16:51:44

Wydaje mi się, że zebrałem wszystkie tytuły związane z Downarem, dla potomnych lista z rokiem pierwszych wydań i gdzie.

1 Czarny mercedes porucznik 1958
2 Szlafrok barona Boysta porucznik 1958 Kurier Polski 1958-59
3 7 kanarków Maurycego kapitan 1959 Kurierze Polskim " w 1959
4 Zaczęło się w sobotę kapitan 1960 Kurier Polski z 1960
5 Tajemniczy pamiętnik kapitan 1961 Kurier Polski 1961
6 Tajemniczy turysta kapitan 1961 Horyzonty techniki 1962.01
7 Gdzie jest Joachim Finke? kapitan 1962 Kurier Polski z 1962
8 W kręgu podejrzenia kapitan 1962 Premiera w Książce 1975
9 Akcja Rudolf kapitan 1963
10 Dr Orłowski prowadzi śledztwo kapitan 1963 Expres wieczorny
11 Szantaż kapitan 1964 Kurier Polski z 1963 i 1964
12 Detektyw z Mediolanu kapitan 1964 Kurierze Polskim" w odcinkach w roku 1964.
13 Fioletowy szal major 1965 Słowo Ludu, 1975 - książka Koty Leokadii Kościelnej
14 Laska dyrektora Osieckiego major 1967 Expres wieczorny z 1967
15 Nieudany urlop majora Downara major 1967 Kurier Polski z 1967-68
16 Dwa olicza Julii major 1967 Dziennik Zachodni Numery: 1967 nr 267-307, 1968 nr 1-10, 1981 książka Sekret Julii
17 Gość z Londynu major 1968
18 Śpiewający żółw major 1968 Ekspres wieczorny 1968
19 Złoty centaur major 1969 Ewa wzywa nr 6
20 Dwie czerwone nitki major 1969 Kurier Polski 1969 Kociuba
21 Parafina zdradza mordercę major 1970 Gazeta Olsztynska 1970 nr 56-84; 1978 - Ewa wzywa nr 100 - Major Downar zastawia pułapkę
22 Zbrodnia w mieszkaniu chirurga major 1970 Kurier Polski 1970 nr 199-243; 1976 - Ewa wzywa nr 92 jako Kardynalny błąd
23 Nawet umarli kłamią major 1971 Kociuba
24 Pieczeń sarnia major 1971 Kociuba
25 Dziewczyna w męskiej koszulce major 1973 Ewa wzywa nr 51
26 Testament major 1974 Głos pracy z 1974 nr 223-264
27 Alicja nr 3 major 1975
28 Kukułka bez zegara major 1975 Ewa wzywa nr 79
29 Krzyżówka z Przekroju major 1976 Kociuba
30 Bardzo dobry fachowiec major 1976
31 Almiritis piją słoną wodę major 1976
32 Dwie lewe nogi major 1976 Ewa wzywa nr 90
33 Inspektor ze Scotland Yardu major 1976
34 Zakatarzony masażysta major 1985 Kurier Polski 1985-86, powstanie 1977
35 Jałowce jak cyprysy major 1986
36 Major Downar przechodzi na emeryturę major 1984

01 I 2024   00:22:05

Wszystkie zostały zrecenzowane w książkowym cyklu PRL w kryminale. :)

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

„Kobra” i inne zbrodnie: Gdzie są naziści z tamtych lat?
Sebastian Chosiński

9 IV 2024

Barbara Borys-Damięcka pracowała w sumie przy jedenastu teatralnych przedstawieniach „Stawki większej niż życie”, ale wyreżyserować było jej dane tylko jedno, za to z tych najciekawszych. Akcja „Człowieka, który stracił pamięć” rozgrywa się latem 1945 roku na Opolszczyźnie i kręci się wokół polowania polskiego wywiadu na podszywającego się pod Polaka nazistowskiego dywersanta.

więcej »

Z filmu wyjęte: Wilkołaki wciąż modne
Jarosław Loretz

8 IV 2024

Nikt chyba nie wie, ile tak naprawdę kręci się dziś rocznie filmów z wilkołakami. Jedno jest jednak pewne – za oglądanie większości z nich twórcy powinni wypłacać widzom rekompensatę za ciężkie warunki konsumpcji.

więcej »

„Kobra” i inne zbrodnie: Kruck Polakowi oko wykole
Sebastian Chosiński

2 IV 2024

Chcąc zachować chronologię wydarzeń, w drugiej serii teatralnej „Stawki większej niż życie” scenarzyści stanęli przed sporym wyzwaniem. Wojna skończyła się już, co zatem wymyśleć, aby usprawiedliwić pozostawanie Hansa Klossa w mundurze niemieckim? Najpierw uczynili go żołnierzem Werwolfu (vide „Czarny wilk von Hubertus”), a następnie – w „Nocy w szpitalu” – zastosowali retrospekcję, dzięki której akcja przeniosła się do 1942 roku.

więcej »

Polecamy

Wilkołaki wciąż modne

Z filmu wyjęte:

Wilkołaki wciąż modne
— Jarosław Loretz

Precyzja z dawnych wieków
— Jarosław Loretz

Migrujące polskie płynne złoto
— Jarosław Loretz

Eksport w kierunku nieoczywistym
— Jarosław Loretz

Eksport niejedno ma imię
— Jarosław Loretz

Polski hit eksportowy – kontynuacja
— Jarosław Loretz

Polski hit eksportowy
— Jarosław Loretz

Zemsty szpon
— Jarosław Loretz

Taśmowa robota
— Jarosław Loretz

Z wątrobą na dłoni
— Jarosław Loretz

Zobacz też

Z tego cyklu

Gdzie są naziści z tamtych lat?
— Sebastian Chosiński

Kruck Polakowi oko wykole
— Sebastian Chosiński

Hans Kloss w Werwolfie
— Sebastian Chosiński

Ten Brunner, ach! ten Brunner…
— Sebastian Chosiński

Gdy maniak bierze się za Wunderwaffe…
— Sebastian Chosiński

Idzie wiosna od wschodu…
— Sebastian Chosiński

Lepiej być Królem czy Krollem?
— Sebastian Chosiński

„Zdradziła III Rzeszę!”
— Sebastian Chosiński

Nie ma „zająca” i nie ma „wilka”
— Sebastian Chosiński

Niedoszły inżynier Kloss
— Sebastian Chosiński

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.