Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 13 sierpnia 2022
w Esensji w Esensjopedii

Witold Szymanderski
‹Ekspedycja›

EKSTRAKT:60%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułEkspedycja
Data wydania1972
Autor
Wydawca Iskry
SeriaEwa wzywa 07…
Format51s.
Gatunekkryminał / sensacja / thriller
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl

PRL w kryminale: Tur wczesnopiastowski bądź łużycki
[Witold Szymanderski „Ekspedycja” - recenzja]

Esensja.pl
Esensja.pl
Lubcza to mała mieścina, w której życie toczy się leniwie, od dawna utartym i niczym niemąconym torem. Jedyną atrakcją są dla miejscowych przyjeżdżający co roku latem archeologowie, którzy prowadzą swoje żmudne badania. Dopiero gdy jeden z nich zostaje zamordowany, spokój miasteczka pryska. Taki jest punkt wyjścia mikropowieści Witolda Szymanderskiego „Ekspedycja”.

Sebastian Chosiński

PRL w kryminale: Tur wczesnopiastowski bądź łużycki
[Witold Szymanderski „Ekspedycja” - recenzja]

Lubcza to mała mieścina, w której życie toczy się leniwie, od dawna utartym i niczym niemąconym torem. Jedyną atrakcją są dla miejscowych przyjeżdżający co roku latem archeologowie, którzy prowadzą swoje żmudne badania. Dopiero gdy jeden z nich zostaje zamordowany, spokój miasteczka pryska. Taki jest punkt wyjścia mikropowieści Witolda Szymanderskiego „Ekspedycja”.

Witold Szymanderski
‹Ekspedycja›

EKSTRAKT:60%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułEkspedycja
Data wydania1972
Autor
Wydawca Iskry
SeriaEwa wzywa 07…
Format51s.
Gatunekkryminał / sensacja / thriller
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Prozaik Witold Szymanderski (1941-2011) zaliczył dwa podejścia do „powieści milicyjnej”: jedno mocno sztampowe i z tego też powodu – mówiąc eufemistycznie – średnio udane (vide „Spokojne uzdrowisko” z 1973 roku); drugie – dla odmiany – całkiem przyzwoite. W tym przypadku chodzi o wydaną rok wcześniej „Ekspedycję”. Oba teksty ukazały się w serii „Ewa wzywa 07…”, co już samo w sobie zapewniało sporą popularność wśród czytelników, bo zeszyty Iskier wydawane były przecież w olbrzymich, jak na dzisiejsze czasy, stu-, a nawet stupięćdziesięciotysięcznych nakładach. Tematycznie mikropowieść ta nawiązuje do wydanej pierwotnie piętnaście lat wcześniej książki Zbigniewa Nienackiego zatytułowanej „Uroczysko”. Wspólnym mianownikiem obu dzieł jest fakt, że ich (współ)bohaterami są pracujący na wykopaliskach archeologowie. I – oczywiście – pojawiający się w nich wątek sensacyjno-kryminalny. Podstawowa różnica polega natomiast na tym, że Szymanderski napisał „Ekspedycję” dla dorosłych czytelników, podczas gdy targetem Nienackiego była młodzież.
Mamy lipiec 1970 roku; ostatnie miesiące „panowania” Władysława Gomułki. Nic jeszcze nie zapowiada jego żałosnego końca. Michał Jasiołd, warszawski student Akademii Sztuk Pięknych – długowłosy, co ma znaczenie dla dalszego ciągu tej opowieści – planuje wakacyjny wypad na obóz wędrowny w Bieszczady. Pojawia się jednak u niego kuzyn, Marian Zakrzewski, i namawia na zmianę kierunku: zamiast na połoniny – proponuje wspólny wyjazd do Lubczy, niewielkiej miejscowości, w której od kilku lat w miesiącach letnich pracują archeologowie. Wykopaliskami kieruje docent Zenon Karpiak, który jest u progu dokonania rewelacyjnego odkrycia. Otóż wszystko wskazuje na to, że nieopodal zamku znaleziono pozostałości nie tylko po osadzie wczesnopiastowskiej (z czasów księcia Mieszka I), ale znacznie, znacznie starszej, bo sięgającej epoki kultury łużyckiej, a więc starożytności. Gdyby to się ostatecznie potwierdziło, docent Karpiak zapisałby się w annałach polskiej, ba! europejskiej, archeologii.
Co miałby w tym gronie robić Jasiołd? Jako malarz – wykonywałby rysunki odnalezionych w ziemi przedmiotów oraz tak zwane „profile”. Zastąpiłby w tym asystentkę docenta Barbarę Kawecką, która w czasie prac doznała kontuzji nogi, uniemożliwiającej jej wchodzenie do wykopów. I nawet jeśli wizja romantycznych spacerów po bieszczadzkich pagórkach i wzniesieniach była bardzo kusząca, Michał potrafi z niej zrezygnować. I to w miarę bezboleśnie, licząc zapewne na przychylność pracujących na wykopaliskach studentek – Hanki i Bożeny. Grono archeologów, nie licząc zatrudnionych miejscowych robotników i licealistów, uzupełnia jeszcze doktor Benedykt Tur, bardzo rzetelny badacz, który lubi każde stanowisko zbadać najdokładniej, jak się da. Zdawałoby się, że w takiej ekipie trudno byłoby znaleźć potencjalną ofiarę, a tym bardziej ewentualnego przestępcę. A jednak! Gdy tylko pojawiają się w Lubczy Zakrzewski i Jasiołd, zaczynają dziać się dziwne rzeczy.
Do wynajmowanego przez kuzynów pokoju włamuje się miejscowy „niebieski ptak”, Miecio Kowalski, którego nakrywa i przepędza właścicielka domu, pani Malińska. Tego samego dnia, przeglądając z ciekawości przedmioty zgromadzone w wyniku prac archeologicznych przez doktora Tura, gospodyni trafia na słoiczek ze złotymi monetami, który następnie znika. Znikają także Marian i Michał, a Benedykt zostaje znaleziony martwy w zasypanym dole, w którym jeszcze kilka godzin wcześniej trwały prace. Na dodatek po sekcji zwłok okazuje się, że nie był to wcale nieszczęśliwy wypadek, ale… brutalne morderstwo. Miejscowy komendant, starszy sierżant Łukaszczyk, nie miał do tej pory do czynienia z podobnymi zdarzeniami. Owszem, kradzieże, bójki, ale zbrodnia i to, jak się zdaje, dokonana z premedytacją – tego w Lubczy, przynajmniej od czasu wojny, nie było. Mimo to ambitny milicjant rusza do akcji i niechętnie patrzy na przysłanego z powiatu porucznika Szłapowicza, a jeszcze bardziej niechętnie na porucznika Urbaniaka z Komendy Wojewódzkiej MO.
Na szczęście dla Łukaszczyka tamci traktują sprawę jako dopust Boży, co z kolei jemu daje szansę wykazania się. Zwłaszcza że sierżant interesuje się archeologią i podstawową wiedzę na jej temat posiada. Ma też mózg i wie, jak tego organu używać. W każdym razie pierwsza teoria, jaka się pojawia – że to kuzynowie obrabowali Tura (vide zniknięcie słoiczka z monetami), a potem uciekli z Lubczy – wydaje mu się zbyt prosta. Zaczyna więc regularne śledztwo. Wątek kryminalny nie jest wprawdzie szczególnie nowatorski, ale z zainteresowaniem śledzi się tło obyczajowe opowieści. Wszak to głęboka prowincja, chciałoby się rzec, że dziura zabita dechami. Milicjanci jeżdżą po okolicy rowerami, a kiedy trzeba wybrać się do powiatu – przesiadają się na motocykl. W całej miejscowości jest jeden kiosk Ruchu, do którego gazety – w tym obowiązkową „Trybunę Ludu” – codziennie rano dowodzi autobus PKS-u. Ta zbrodnia dokonana na młodym, niespełna trzydziestoletnim naukowcu absolutnie tu nie pasuje. Tym bardziej jest więc intrygująca. Szymanderski postawił na „egzotyczne” tło akcji i tym wygrał. Podobny manewr wykonał w przypadku wydanego rok później „Spokojnego uzdrowiska”, lecz w tym drugim przypadku zawiodła go wyobraźnia i chęć nadmiernego skomplikowania intrygi. Jak się okazuje, czasami – chociaż nie zawsze – prościej oznacza też: lepiej.
koniec
11 marca 2022

Komentarze

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

PRL w kryminale: Para mieszana, mocno zakochana
Sebastian Chosiński

12 VIII 2022

Władysław Krupka lubił kapitana Mirskiego i parokrotnie powracał do tej postaci (będącej zresztą literackim alter ego komiksowego Jana Żbika). Pisząc powieść „Skazałeś ją na śmierć”, doszedł jednak do wniosku, że prawdopodobnie nie poradzi on sobie w walce z imperialistyczną siatką szpiegowską, więc postanowił dorzucić mu do pomocy bohatera z jeszcze wyższej półki – kapitana Wojciecha Mireckiego z kontrwywiadu Służby Bezpieczeństwa.

więcej »

Historia zatoczyła koło
Joanna Kapica-Curzytek

11 VIII 2022

W znakomitej książce „Dziewczyna i Uczony” fascynujące losy dwóch obrazów przenikają się z dramatycznymi biografiami ludzi i przeszłością państw. Historia Europy została tu opowiedziana przez pryzmat historii sztuki.

więcej »

Przeczytaj to jeszcze raz: Pierwsze koty… to znaczy psy – za płoty
Sebastian Chosiński

10 VIII 2022

Choć zdecydowaną większość swoich śledztw komisarz Maigret prowadził w Paryżu, to jednak od czasu do czasu Georges Simenon wysyłał go także na prowincję. W „Żółtym psie” policjantowi ze stolicy przychodzi rozwikłać zagadkę dziwnych i niebezpiecznych zdarzeń rozgrywających się w leżącym nad Atlantykiem miasteczku Concarneau.

więcej »

Polecamy

Terapia szokowa

W podziemnym kręgu:

Terapia szokowa
— Marcin Knyszyński

Seksapokalipsa
— Marcin Knyszyński

Odwieczna dialektyka
— Marcin Knyszyński

Rzeczy, które robisz w piekle, będąc martwym
— Marcin Knyszyński

Bulwar Zachodzącego Słońca 2
— Marcin Knyszyński

Borat Dzong-Un z pasem szahida
— Marcin Knyszyński

Rozkład i rozkładówka
— Marcin Knyszyński

Nowoczesny mit
— Marcin Knyszyński

Horror rzeczywistości
— Marcin Knyszyński

Osaczona
— Marcin Knyszyński

Zobacz też

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.